Κωνσταντίνος Καρεμφύλλης
00:00 - 01:00
Μαρία Μαρκοπούλου
01:00 - 03:00
Ηρακλής Ευστρατιάδης
03:00 - 05:00
Κωνσταντίνος Καρεμφύλλης
05:00 - 06:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
06:00 - 06:10
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος, Χριστόφορος Νέστωρος, Μαρία Ηροδότου
06:10 - 07:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
07:00 - 07:05
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος, Χριστόφορος Νέστωρος, Μαρία Ηροδότου
07:05 - 08:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
08:00 - 08:05
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Χάρης Παναγιώτου, Νίτσα Παύλου, Γιάννης Κωστακόπουλος, Μαρία Ηροδότου, Χριστόφορος Νέστωρος
08:05 - 08:30
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος, Χριστόφορος Νέστωρος, Μαρία Ηροδότου
08:30 - 09:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
09:00 - 09:05
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος, Χριστόφορος Νέστωρος, Μαρία Ηροδότου
09:05 - 10:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
10:00 - 10:10
Έλενα Χειλέτη
10:10 - 11:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
11:00 - 11:05
Έλενα Χειλέτη
11:05 - 12:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
12:00 - 12:05
Χρήστος Ζαβός
12:05 - 13:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
13:00 - 13:40
Πόλυς Χαραλάμπους, Χρήστος Ζαβός
13:40 - 15:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
15:00 - 15:05
Δημοσιογραφικό Τμήμα Deutsche Welle
15:05 - 15:15
Πανίκος Καρπέττας
15:15 - 16:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
16:00 - 16:05
Πανίκος Καρπέττας
16:05 - 17:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
17:00 - 17:10
Κωνσταντίνος Καρεμφύλλης
17:10 - 18:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
18:00 - 18:05
Χρήστος Ζαβός
18:05 - 18:10
Γιώργος Παυλίδης
18:05 - 19:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
19:00 - 19:10
Γιώργος Παυλίδης
19:10 - 20:00
Γεωργία Αντωνιάδου
20:00 - 22:00
Γιούλια Ζήνωνος
22:00 - 00:00
53 %
N
16.9 km/h
34 %
SW
4.8 km/h
47 %
S
8.2 km/h
W
8.7 km/h
255 %
W
13.2 km/h
55 %
S
5.8 km/h

'Αγιος Γεώργιος, ο Φτωχός 'Αγιος της Λεμεσού

 

Του ΜΙΜΗ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ

Επιστημονικού Διευθυντή του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου-Ιστορικού Αρχείου & Κέντρου Μελετών Λεμεσού

Στην ενορία και συνοικία του Αγίου Αντωνίου στη Λεμεσό, εκεί που δημιουργήθηκε μια νέα πόλη, η «Μαρίνα Λεμεσού», στέκει αθώο και μικρό, ένα λευκό παρεκκλήσιο αγναντεύοντας την θάλασσα. Είναι ο Άγιος Γεώργιος «Του Φτωχού» ή « Ο Φτωχός».[1] Τα τελευταία χρόνια γράφτηκε ως «Του πτωχού», κάνοντας το όνομα πιο επίσημο, αλλά η παράδοση της περιοχής τον θέλει ως «Φτωχό». Άγνωστο γιατί πήρε αυτό το όνομα. Όμως, οι παραδόσεις όπως τις κράτησαν οι κάτοικοι που έζησαν εκεί – Έλληνες και Τούρκοι – αναφέρουν πως Χριστιανοί ένεκα της δικής τους λατρείας και οι Οθωμανοί από σέβας, προσεύχονταν στον Άγιο αυτό. Μια παλιά κάτοικος του Αγίου Αντωνίου, η Δήμητρα Θεοδωρίδου –Καραγιάννη, που εγκαταστάθηκε στη συνοικία στις αρχές της δεκαετίας του 1940, με τους γονείς της, όταν έφυγαν από τον Αμίαντο όπου εργάζονταν, μίλησε με σεβασμό για τον Άγιο της γειτονιάς της.

Θυμάμαι πως έξω από την είσοδο του παρεκκλησιού, έβλεπες πολλά παλιά, παιδικά παπούτσια. Η εξήγηση ήταν πολύ απλή: Όταν κάποιο παιδί καθυστερούσε να περπατήσει, οι γονείς του το έπαιρναν στον Άγιο, του φορούσαν καινούργια παπούτσια κι άφηναν εκεί τα παλιά, που δεν είχαν αφήσει το μικρό παιδί να περπατήσει.[2]

Έθιμο, επίσης, για την ίαση των παιδιών, υπήρχε στον Άγιο Αντώνιο με το πέρασμα των άρρωστων παιδιών από την Τρυπημένη Πέτρα, που υπήρχε στην Οδό Bayiazit, κοντά στα Τέσσερα Φανάρια μέχρι το 1974, αλλά δυστυχώς χάθηκε έκτοτε χωρίς να ξέρει κανείς πού βρίσκεται.[3]

Η ενορία Αγίου Αντωνίου ξεκίνησε με την έλευση των Οθωμανών το 1570 σαν τουρκική και στο πέρασμα των χρόνων έγινε μικτή, όπου τελικά οι Ελληνοκύπριοι επεκράτησαν των Τουρκοκυπρίων σε αριθμούς οικογενειών. Τα γεωγραφικά της σύνορα, αρχίζουν, από τη δυτική και νότια πλευρά της ομώνυμης εκκλησίας. Νότια έφθανε μέχρι τη θάλασσα και δυτικά μέχρι τις εγκαταστάσεις των Δημοσίων Έργων. Ανατολικά ακολουθούσε τη δυτική πλευρά του Γαρύλλη ποταμού, φθάνοντας μέχρι τη θάλασσα. Από το 1870 υπάρχει ο ομώνυμος ναός από τον οποίο πήρε και το όνομά της η ενορία, αλλά και η συνοικία η οποία υπήρξε η πιο συμβιωτική συνοικία της Λεμεσού, ένεκα της πυκνής γειτνίασης Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων, σε τέτοιο σημείο, μάλιστα, που να μην υπήρχε σχεδόν αμιγής γειτονιά. Όταν οι Άγγλοι αποικιοκράτες το 1957 σκέφτηκαν το μοίρασμα της πόλης, δυσκολεύτηκαν να τον χωρίσουν σε ελληνικό και τουρκικό τομέα, όπως έπραξαν αλλού στην Κύπρο.

To 1955 η αποικιακή κυβέρνηση αποφάσισε να απαλλοτριώσει ένα μεγάλο μέρος της συνοικίας του Αγίου Αντωνίου, που γειτνίαζε με τους χώρους που ήθελε να δημιουργήσει εν όψει της κατασκευής του λιμανιού. Έτσι, απαλλοτριώθηκαν πολλά σπίτια τα οποία κατεδαφίστηκαν, αφήνοντας τον Άγιο Γεώργιο να στέκει ως οικοδόμημα μοναχό του στην περιοχή, σαν «καλαμιά στον κάμπο». Αυτός είναι ο λόγος που μέχρι πρό τινος έδινε την εικόνα ενός εγκαταλελειμμένου, μοναχικού παρεκκλησίου, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ‘πνιγμένο’ από τα σπίτια της συνοικίας. Σήμερα, με την «Μαρίνα Λεμεσού» να βρίσκεται γύρω του, έχει εξωραϊστεί και βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση. Υπήρξε ένας συνοικιακός «Άγιος», που τον τιμούσαν οι κάτοικοι του Αγίου Αντωνίου ως τον δικό τους Άγιο και σήμερα ξαναβρίσκει και πάλι ‘ενορίτες’ που για κάποιο λόγο επισκέπτονται την Μαρίνα.

Ο Άγιος Γεώργιος , ανήκει εκκλησιαστικώς, ενοριακώς στον Ιερό Ναό του Αγίου Ανωνίου. Ο Άγιος Αντώνιος ως συνοικία, διαθέτει τρεις εκκλησίες. Τον Άγιο Αντώνιο, τον Άγιο Μάμα (που κτίστηκε το 1926 στα ερείπια παλαιότερου, μικρού ναού)[4] και τον «Άγιο Αντώνιο του Φτωχού», που βρίσκεται λίγο πίσω από την Εκκλησία του Αγίου Αντωνίου, κοντά στη θάλασσα. Διασώθηκε από πολλές καταστροφές που έγιναν στην περιοχή και κυρίως ύστερα από την απαλλοτρίωση όλης της περιοχής το 1956. Η θέση του τότε ήταν στο τέλος ενός στενοσόκακου, στο άκρο της ενορίας, πριν βγει κανείς στη θάλασσα. Με τις επιχωματώσεις, το εκκλησάκι βρέθηκε αρκετά μέτρα μακριά από τον αιγιαλό. ήταν σε στενοσόκακο στο τέλος της ενορίας προς τη θάλασσα, δεν το πείραξαν. Θυμάμαι όμως ότι προκάλεσαν χαρακιές πάνω στην εικόνα του Αγίου.

Αυτό το εκκλησάκι πρέπει να σχετίζεται με τον Άγιο Γεώργιο που υπήρχε κοντά στο κάστρο, όπου εκεί έγιναν και οι γάμοι του Ριχάρδου με την Βερεγγάρια το 1191. Είναι γνωστό πώς κατά την Γ' Σταυροφορία ο στόλος του Ριχάρδου μετά από μία καταιγίδα προσορμίστηκε στην Κύπρο. Είχαν χάσει μερικά καράβια από την καταιγίδα, και σε ένα από αυτά βρίσκονταν η Ιωάννα, η Βερεγγάρια (μέλλουσα σύζυγος του Ριχάρδου) και ένα μεγάλο τμήμα των χρημάτων που είχαν συγκεντρωθεί για τη σταυροφορία. Λίγες ημέρες αργότερα ανακάλυψαν ότι οι επιβάτες είχαν αιχμαλωτιστεί από τον ηγεμόνα της Κύπρου, τον Ισαάκιο Κομνηνό, τον άνθρωπο που απόσχισε την Κύπρο από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Ο Ριχάρδος κυρίεψε την Κύπρο, απελευθέρωσε τους δικούς του, αιχμαλώτισε τον Ισαάκιο Κομνηνό και πούλησε αμέσως το νησί στους Ναΐτες Ιππότες. Ένα χρόνο αργότερα οι Ναΐτες Ιππότες επέστρεψαν το νησί στον Ριχάρδο, μετά από εξέγερση των κατοίκων κατά της σκληρής διακυβέρνησης και της βαριάς φορολογίας που είχαν επιβάλει, την οποία κατάπνιξαν στο αίμα το Πάσχα του 1192.

Ο Sir Ralf Oakden, αναφέρει σε ομιλία του[5] που έκανε στην Rοyal Empire Society, τον Νοέμβριο του 1934, στο Λονδίνο, ανέφερε τα εξής: «Ήτο τότε όταν ενυμφεύθη την Μπερεγκάριαν της Ναβάρρας καιείδα τοπαλαιόν παρεκκήσιον όπου λέγεται ότι ο γάμος έλαβεν χώραν»(Παρατηρητής,17 Δεκεμβρίου 1934) . Φυσικά, θα αναφέρεται στην εκκλησίαπου θα υπήρχε στα θεμέλια πλέον του Κάστρου της Λεμεσού.[6]

Ο Άγιος Γεώργιος ο Φτωχός, βρίσκεται σήμερα σ εμια από τις πιο πλούσιες, τις πιο αναβαθμισμένες περιοχές της Λεμεσού, ίσως την πιο προνομιακή, ενδεχομένως, για να μας θυμίζει ότι η «Αρχόντισσα» Λεμεσός του σήμερα, υπήρξε, ιδιαίτερα σ’ εκείνη την περιοχή του Αγίου Αντωνίου και γύρω από τον Άγιο Γεώργιο τον Φτωχό, κάποτε «Φτωχομάνα».

Θα ήθελα να κλείσω αυτό το σημείωμα με τους στίχους ενός τραγουδιού που έγραψε τη δεκαετία του 1980 ο συνθέτης Μάριος Τόκας, με τίτλο «Το Άη Αντώνη τα στενά» στο οποίο ο εκφορέας του ποιήματος είναι ένας Τουρκοκύπριος που έζησε στην περιοχή και βρίσκεται μετά το 1974 στον Κατεχόμενο Βορρά. Πλην όμως, θυμάται ότι του λείπει η γειτονιά του, του λείπουν οι παλιοί του γείτονες, ακόμα και η καμπάνα του Άη Αντώνη. Φαντάζομαι, θα του λείπει και ο ήχος της μικρής, ταπεινής καμπάνας του Αγίου Γεωργίου του Φτωχού.

Του Άη Αντώνη τα στενά δεμένο με κρατάνε

να σού’φταιξα να μού’φταιξες, μα τον Αλλάχ δεν θυμάμαι. (δις)

Ζωγράφισα την εκκλησιά και λούστηκα στο κλάμα

σφιχτά κρατώ την ζωγραφιά να με ξυπνά η καμπάνα.

 

Το σάζι το’χω στη γωνιά, μα το λαούτο λείπει

σταμάτησα δεν τραγουδώ βαρύ το ξένο σπίτι. (δις)

Του Άη Αντώνη τα στενά δεμένο με κρατάνε

Να σού’ φταιξα να μού’ φταιξες, μα τον Αλλάχ δεν θυμάμαι (δις)

 

Αφήγηση Ελένης Λεωνίδα Σκούρου, στο βιβλίο Χαραλάμπους Νεοφύτου, «Η Αρχαία Μονή του Συμβούλου Χριστού», Λεμεσός, 2003, σελ. 12 «Ρωτώντας φτάσαμε πίσω ἀπό τήν ἐκκλησία τοῦ ῾Αγίου ᾿Αντωνἰου κοντά στή τούρκικη συνοι-κία, κοντά στή παραλία, βρήκαμε ἕνα ξω-κλήσι, πού στήν περιοχή ἦταν γνωστό μέ τό ὄνομα «῞Αγιος Γεώργιος τοῦ φτωχοῦ»

 

[1] Yπάρχει ακόμα ένας Άγιος Γεώργιος «Φτωχός» στη Λεμεσό, στον Ύψωνα. Παίρνοντας τον παλιό δρόμο προς Πάφο και κάπου στα δεξιά μας, σε απόσταση τριών χιλιομέτρων, βρίσκεται η κοινότητα του Ύψωνα. Πριν προχωρήσουμε στο εσωτερικό του χωριού λίγο έξω, νοτιοδυτικά του Ύψωνα, θα συναντήσουμε τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Υπάρχει επίσης, Άγιος Γεώργιος ο Φτωχός στην Πάφο. Βρίσκεται στη Λεωφόρο Ανδρέα Ομήρου. Επίσης, υπάρχει Άης Γιώργης ο Φτωχός στην Σαντορίνη, στα Περίσσα καθώς και Άγιος Γεώργιος ο Φτωχός στην περιοχή Χοιροσπηλιές στον Πύργο Σαντορίνης.

[2] Συνέντευξη στον Μ.Σ., Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014.

[3] Βλ. Ozay & Selcuk Akif, Echoes from the Past. The Turkish Cypriot Community of Limassol and its Heritage, Terra Cypria, Limassol, 2008, 17-18.

[4] Βλ.Ιερομόναχου Σωφρόνιου Γ. Μιχαηλίδη, Ιστορία της Εκκλησίας της Λεμεσού. Επισκοπή Αμαθούντος-Κουρίου-Νεαπόλεως- Λεμεσού, έκδ. Ι.Μ. Λεμεσού, Λεμεσός, 2002,σελ.550.

[5] « Η Κύπρος, ο λαός της, αι βιομηχανίαι της και τα θέλγητρά της», Παρατηρητής, 17 Δεκεμβρίου 1934.

[6] Το Κάστρο της Λεμεσού βρίσκεται στην καρδιά της παλιάς πόλης, λίγο πιο πάνω από το παλιό λιμάνι. Σύμφωνα με την παράδοση, είναι εδώ που ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος παντρεύτηκε τη Βερεγγάρια της Ναβάρρας και την έστεψε Βασίλισσα της Αγγλίας το 1191. Τα οχυρωτικά τείχη παρουσιάζουν μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον και υπάρχουν σκέψεις ότι ήταν κομμάτια από πολύ μεγαλύτερο κάστρο. Η ακριβής ημερομηνία της κατασκευής του κάστρου δεν είναι γνωστή. Σύμφωνα με τον Etienne de Lusignan, χτίστηκε το 1193 από τον ιδρυτή της δυναστείας των Λουζινιανών, Guy de Lusignan, αλλά η πρώτη επίσημη αναφορά του κάστρου χρονολογείται στο 1228, κατά τη διάρκεια της ανάμιξης του Frederic II της Γερμανίας στις υποθέσεις της Κύπρου. Μέσα στα χρόνια το κάστρο υπέφερε από επιθέσεις διαφόρων εισβολέων, αλλά έπαθε μεγαλύτερες ζημιές και από σεισμούς του 1567 και του 1568. Τέλος στο 1590, οι Οθωμανοί ξανάχτισαν το κάστρο στην αρχική μορφή του. Το αρχικό κάστρο ήταν μεγαλύτερο από το μεταγενέστερο, στο οποίο ενσωματώθηκαν κάποια κομμάτια από το παλιότερο κτίριο, όπως οι δύο μακρόστενες αίθουσες του ισογείου. Κάτω από την ανατολική αίθουσα υπάρχει ένα υπόγειο με κελιά, που χρησιμοποιούνταν για φυλακή μέχρι το 1950. Σήμερα το κάστρο στεγάζει το Μεσαιωνικό Μουσείο της Κύπρου.