Κωνσταντίνος Καρεμφύλλης
00:00 - 01:00
Μαρία Μαρκοπούλου
01:00 - 03:00
Ηρακλής Ευστρατιάδης
03:00 - 05:00
Κωνσταντίνος Καρεμφύλλης
05:00 - 06:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
06:00 - 06:10
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος
06:10 - 07:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
07:00 - 07:05
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος
07:05 - 08:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
08:00 - 08:05
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Χάρης Παναγιώτου, Νίτσα Παύλου, Γιάννης Κωστακόπουλος
08:05 - 08:30
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος
08:30 - 09:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
09:00 - 09:05
Μιχάλης Παπαευαγόρου, Νίτσα Παύλου, Χάρης Παναγιώτου, Γιάννης Κωστακόπουλος
09:05 - 10:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
10:00 - 10:10
Έλενα Χειλέτη
10:10 - 11:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
11:00 - 11:05
Έλενα Χειλέτη
11:05 - 12:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
12:00 - 12:05
Χαρά Γεωργιάδη
12:05 - 13:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
13:00 - 13:30
Πόλυς Χαραλάμπους, Κωνσταντίνος Νικολάου
13:30 - 15:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα Deutsche Welle
15:00 - 15:10
Πανίκος Καρπέττας
15:10 - 16:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
16:00 - 16:05
Πανίκος Καρπέττας
16:05 - 17:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
17:00 - 17:10
Πανίκος Καρπέττας
17:10 - 18:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
18:00 - 18:05
Γεωργία Αντωνιάδου
18:10 - 19:00
Δημοσιογραφικό Τμήμα
19:00 - 19:10
Ειρήνη Λαλάκη
19:10 - 21:00
Κωνσταντίνος Καρεμφύλλης
21:00 - 00:00
78 %
NW
7.7 km/h
89 %
E
0 km/h
97 %
S
4.8 km/h
S
12.9 km/h
78 %
S
14.3 km/h
99 %
SW
7.9 km/h

Περί της σχεδιαζόμενης αναμόρφωσης της Πλατείας Ηρώων

Περί της σχεδιαζόμενης αναμόρφωσης της Πλατείας Ηρώων

Του αρχιτέκτονα Χριστάκη Σεργίδη.

Με αφορμή πρόσφατα δημοσιεύματα στον τύπο και τις διάφορες κατά καιρούς δηλώσεις που αναφέρονται στην πρόθεση ανάδειξης και ανασχεδιασμού της Πλατείας Ηρώων, μέσω Αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, θα ήθελα να παραθέσω κάποιες σκέψεις μου, οι οποίες ευελπιστώ να είναι χρήσιμες, τόσο για τη διαδικασία, όσο και για το πιθανό τελικό αποτέλεσμα.

Ως αφετηρία και βάση των σκέψεων μου λαμβάνω τις διάφορες προθέσεις επέμβασης που αναφέρονται στον τύπο, οι οποίες συμπεριλαμβάνουν:

Προθέσεις προσδιορισμού του μελλοντικού χαρακτήρα της πλατείας, ως τόπου με «ντόπιο παραδοσιακό χαρακτήρα», «εμβληματικού, που να είναι αντιπροσωπευτικός της ιστορίας και του χαρακτήρα της», ο οποίος να διαθέτει «μία εικόνα κυπριακής γειτονιάς, διαφορετικής από τη 'διεθνή' εικόνα που δίνουν οι περιοχές Κάστρου - Μαρίνας - Παλιού λιμανιού - Παραλιακού».

Συγκεκριμένες σχεδιαστικές προθέσεις που συμπεριλαμβάνουν κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, όπως η «επέκταση της πλακόστρωτης πλατείας μέχρι τις προσόψεις των εφαπτόμενων κτηρίων και στις τέσσερις πλευρές», αλλά και της οριοθέτησης της διέλευσης οχημάτων, όπου αυτή χρειάζεται, μέσω κατάλληλης ανάγλυφης σήμανσης ή χρήσης χαμηλών στοιχείων.

Σχεδιαστικές προθέσεις πολεοδομικής κλίμακας, όπως η σύνδεση της Πλατείας «μέσω δικτύου πεζοδρόμων με τις οδούς Ανεξαρτησίας, Αγίου Ανδρέου, Γλάδστωνος, καθώς και με την περιοχή της Δημοτικής Βιβλιοθήκης».

Προθέσεις επαναπροσδιορισμού της εικόνας της Πλατείας, μέσω «ενίσχυσης της αίσθησης της ενιαίας πλατείας» και «επανασχεδιασμού των όψεων των κτηρίων και κατάλληλων παρεμβάσεων για επίτευξη αισθητικής βελτίωσης και ανάδειξης του τετράπλευρου μετώπου».

 

Θα ήθελα, λοιπόν, να αναφέρω τους πιο κάτω σχετικούς προβληματισμούς μου:

Α. Αξιολόγηση και αποτίμηση της υφιστάμενης κατάστασης της Πλατείας Ηρώων και του περίγυρου της. Καθορισμός αντικειμένων (objectives) - στόχων προσδοκώμενης ποιότητας.

Θεωρώ ότι είναι ευρέως παραδεκτό ότι μια πρόθεση παρέμβασης ή/και ανασχεδιασμού ενός τόπου εμπεριέχει, ως αφετηρία, τη διαπίστωση προβληματικών θεμάτων ή χαρακτηριστικών σε σχέση με τον τόπο αυτό, ή, έστω, τη διαπίστωση μη αξιοποίησης σημαντικών δυνατοτήτων του.

Για την προκειμένη περίπτωση, της Πλατείας Ηρώων, πιστεύω ότι δεν είναι συλλογικά παραδεκτές, ούτε έχουν συστηματικά αναλυθεί οι προβληματικές παράμετροι της, οι οποίες και καθιστούν τόσο επιτακτικό τυχόν δραστικό ανασχεδιασμό της. Φυσικά, με αυτή την πεποίθηση μου, δεν υπονοείται μία βέλτιστη υφιστάμενη κατάσταση.

Η πρόθεση μου είναι, κυρίως, να τονίσω την αναγκαιότητα συγκεκριμένων ορθολογικών και όσο το δυνατόν πιο συλλογικών αληθών και έγκυρων διαπιστώσεων, καθώς και την αναγκαιότητα συστηματικής διατύπωσης και αξιολόγησης των τυχόν προβλημάτων που χρειάζεται να αντιμετωπισθούν παρεμβατικά. Μάλιστα, θεωρώ ότι τα ζητήματα αυτά έχουν ιδιαίτερα σημαντική επιχειρησιακή σημασία.

Συγκεκριμένα, κρίνω ως απαραίτητη σε πρώτη φάση την πλήρη αντίληψη, καταγραφή, καθώς και ταξινόμηση των επιπτώσεων, της υφιστάμενης μορφής και των χαρακτηριστικών στοιχείων του δομημένου χώρου-τόπου της Πλατείας και του περίγυρου της (δρόμοι - πεζόδρομοι - υποδομές -κατασκευές - κτήρια - παρεμβάσεις από ιδιώτες κ.λπ.), περιλαμβανομένων των λειτουργιών και των χρήσεων τους, αλλά και των υφιστάμενων τάσεων και προοπτικών.

Πιστεύω ότι μόνο διερευνώντας, οριοθετώντας, περιγράφοντας και ταξινομώντας συστηματικά τα χαρακτηριστικά, αλλά και τα τυχόν προβλήματα που θα πρέπει να εξομαλυνθούν ή να επιλυθούν, στα πλαίσια μιας ολοκληρωμένης βιώσιμης προσέγγισης, θα μπορεί να προκύψει η βέλτιστη σχετική αξιολόγηση. Μια τέτοια πορεία θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις σχετικές οικονομικές, κοινωνικές, οικολογικές, ιδεολογικές, πολιτιστικές, αισθητικές και κατασκευαστικές παραμέτρους, αλλά και τις αξίες που αποδίδονται στον τόπο από τους ενδιαφερόμενους φορείς και το κοινό.

Με βάση μια τέτοια αξιολόγηση θα μπορούν να προσδιοριστούν και να διατυπωθούν ασφαλέστερα «Αντικείμενα (objectives) - στόχοι προσδοκώμενης ποιότητας» σε σχέση με τα χαρακτηριστικά του τόπου. Σε κάποια χαρακτηριστικά ή ζητήματα χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή, προκειμένου να προστατευθεί ο ειδικός τους ρόλος, ή η ιδιαίτερη ιστορική τους σημασία ή και οι περιβαλλοντικές και

άλλες δυναμικές τους. Επίσης κάποια θέματα θα πρέπει ίσως απλώς να τύχουν διαχείρισης και κάποια χαρακτηριστικά ίσως κριθεί ότι χρειάζεται να ανασχεδιαστούν. Τέτοιου τύπου δράσεις δεν αποκλείουν συνδυασμούς μεταξύ προστασίας -διατήρησης ή/και διαχείρισης - σχεδιασμού, αλλά δεν μπορεί να επαφίενται σε τυχαίες ή αυθαίρετες επιλογές.

Β. Προσδιορισμός βασικών διαστάσεων του σχεδιασμού και συμμετοχικότητα.

Δεν νομίζω κανένας να αμφιβάλλει ότι η Πλατεία Ηρώων, περιλαμβανομένου του Μνημείου, αποτελεί μια «ιστορική πλατεία» και ως εκ τούτου η ισορροπία σε οποιαδήποτε παρέμβαση μεταξύ της διαχείρισης - διατήρησης - προστασίας - και ανασχεδιασμού, θα πρέπει να γίνει με πολλή προσοχή και σεβασμό.

Το συγκεκριμένο αστικό τοπίο προέκυψε μέσα από μια ιστορική συνέχεια, η οποία είναι έκδηλη, τόσο στην ίδια την Πλατεία, όσο και στον αρχιτεκτονικό της περίγυρο, πέραν του ίδιου του μνημείου και άλλων στοιχείων που διατηρήθηκαν. Ο χαρακτήρας αυτός αντανακλά διάφορες τάσεις και τυπολογίες, ξεκινώντας από περιόδους πριν την Αγγλοκρατία και περιλαμβάνοντας παραδείγματα όψιμου νεοκλασικισμού, πρώιμου μοντερνισμού και μοντερνισμού των δεκαετιών του '50 και του '60, ανεξάρτητα από τις κατά καιρούς πετυχημένες ή όχι μετασκευές τους.

Πρόκειται για ένα σημαντικό ιστορικό αστικό τοπίο, στο οποίο οποιαδήποτε δραστική παρέμβαση, πέραν αυτής που έγινε σχετικά πρόσφατα, βασισμένη σε ένα συγκεκριμένο σκεπτικό, κρίνω ότι δεν θα ήταν σκόπιμο να προδιαγραφεί χωρίς να προηγηθεί η ενεργός συμμετοχή των «ενδιαφερομένων μερών» και η ευρεία διαβούλευση.

Τα «ενδιαφερόμενα μέρη» πέραν της Δημοτικής Αρχής και άλλων Αρχών, που έχουν λόγο, περιλαμβάνουν και άλλες πλευρές και Φορείς με ενδιαφέρον για τον καθορισμό και την εφαρμογή της αστικής παρέμβασης. Περιλαμβάνεται, επίσης, η κοινωνία των πολιτών, μη κυβερνητικοί, καθώς και ιδιωτικοί οργανισμοί με ενδιαφέροντα ή/και συμφέροντα για τον τόπο, αλλά και «ειδικοί» και επαγγελματίες του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα.

Η προοπτική μιας τέτοιας συμμετοχικής διαδικασίας δεν είναι άλλη από το να εντοπισθούν τυχόν προβλήματα και να καταγραφούν, αφού αναλυθούν τα χαρακτηριστικά του τόπου, καθώς και να αξιολογηθούν, όπως ανάφερα και προηγουμένως. Στη συνέχεια και με τη συνδρομή επίσης συμμετοχικών διαδικασιών είναι σκόπιμο να ορισθεί η επιθυμητή και επιδιωκόμενη φυσιογνωμία της Πλατείας σε σχέση πάντοτε με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της.

Γ. Υφιστάμενος και εν εξελίξει πολεοδομικός και κυκλοφοριακός σχεδιασμός.

Κάθε αστική παρέμβαση, οφείλει να εντάσσεται στο γενικότερο της πλαίσιο και είναι σκόπιμο να είναι σύμφωνη με τις υφιστάμενες πρόνοιες των Σχεδίων Ανάπτυξης, εκτός αν αιτιολογημένα απαιτείται σχετική παρέκκλιση.

Δεδομένου ότι η Πλατεία Ηρώων εμπίπτει στα όρια του Σχεδίου Περιοχής Κέντρου Λεμεσού, υφίσταται ήδη ένα σύνολο γενικών, όσο και πολύ ειδικών προνοιών και δεσμεύσεων ως προς τη γενικότερη χωρική και κυκλοφοριακή δομή της ευρύτερης περιοχής, τις χρήσεις, τα ύψη και τη μορφολογία των

κτηρίων της συγκεκριμένης περιοχής και το χαρακτήρα τα Πλατείας, το σύνολο των οποίων χρειάζεται να αποδελτιωθεί και να ληφθεί υπόψη.

Ειδικά για τη κυκλοφοριακή διάσταση, η οποία κατά την γνώμη μου δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο «αρχιτεκτονικού διαγωνισμού», στη παρούσα χρονική συγκυρία βρίσκονται υπό διαβούλευση και εξέλιξη δύο σημαντικότατες μελέτες, με καθοριστικό ρόλο. Πέρα από το γεγονός ότι βρίσκεται υπό εξέλιξη το νέο Σχέδιο Περιοχής για το Κέντρο της Λεμεσού, βρίσκεται υπό εξέλιξη και το Σχέδιο Βιώσιμης Κινητικότητας. Και τα δύο αυτά Σχέδια αναμένεται να περιλαμβάνουν σαφείς και λεπτομερείς προτάσεις για την κυκλοφοριακή διευθέτηση της περιοχής της Πλατείας, σε συνάρτηση με ευρύτερα θέματα (Ανεξαρτησίας - εναλλακτικές διακινήσεις - χώροι στάθμευσης κ.λπ.), αλλά και τις κυκλοφοριακές διευθετήσεις του Κέντρου γενικότερα και ειδικά των Περιοχών Ειδικού Χαρακτήρα.

Στα πλαίσια μιας ολοκληρωμένης βιώσιμης προσέγγισης, ο σχεδιασμός της Πλατείας δεν θα πρέπει να περιοριστεί απλά στον καθαυτό χώρο της, ή/και να αποτελέσει αντικείμενο μιας «αρχιτεκτονικής» επέμβασης στον χώρο, καθοδηγούμενης μόνο από αισθητικές επιλογές και υποκειμενικά κριτήρια, αλλά θα πρέπει να λάβει υπόψη όλες τις παραμέτρους του περιβάλλοντα χώρου, τις χρήσεις, τις λειτουργίες, τα δίκτυα διακίνησης, τις υποδομές, τις τάσεις, τον ρόλο της στο αστικό κέντρο, τις διασυνδέσεις της με άλλους τόπους κ.ο.κ. Θα πρέπει να ενσωματωθεί στο ευρύτερο πολεοδομικό περιβάλλον, το οποίο σήμερα βρίσκεται, όπως προανέφερα, σε φάση αναθεώρησης και αναπροσαρμογής.

Δ. Γνωμοδότηση Επιτροπής Μνημείων.

Το ίδιο το μνημείο Ηρώων, που λίγο ή πολύ, έχει περάσει και είναι σεβαστό στη συλλογική μας μνήμη, θα πρέπει νομίζω να τύχει ιδιαίτερης προσοχής.

Κρίνω ότι πέρα από τη γενικότερη συμμετοχική διαδικασία, θα ήταν σκόπιμο να ζητηθεί και η γνώμη, διαφόρων σχετικών φορέων, ίσως ακόμη και της «Επιτροπής Μνημείων», πριν υπάρξουν οποιεσδήποτε αποφάσεις για τα υπόλοιπα στοιχεία, μιας τυχόν γενικότερης παρέμβασης αστικού σχεδιασμού.

Ε. Επιλογή τύπου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.

Σε συνέχεια των παραπάνω συλλογισμών περί προσδιορισμού της επιθυμητής μελλοντικής φυσιογνωμίας της Πλατείας και σε περίπτωση που θα επιλεγεί, για οποιοδήποτε θέμα, η πορεία ανασχεδιασμού, θεωρώ ότι κατ αναλογία των «στόχων ποιότητας» που αποφασισθούν θα πρέπει να επυλεγεί και ο κατάλληλος τύπος αρχιτεκτονικού διαγωνισμού (π.χ., Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός Ιδεών, Διαγωνισμός Αρχιτεκτονικής Μελέτης, Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός δυο σταδίων, Σύνθετος Αρχιτεκτονικός και Καλλιτεχνικός Διαγωνισμός).

Ήδη το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε τη διαδικασία αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, δίχως να έχει γίνει γνωστό το είδος του. Φυσικά, θα ήταν ιδιαίτερα επιθυμητό αν θα μπορούσαν να προκύψουν, όσο το δυνατόν πιο συλλογικά, τέτοια στοιχεία, τα οποία θα μπορούσαν να προδιαγράψουν το πλήρες και λεπτομερές πρόγραμμα του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.

Προς τούτο, θα ήθελα να σημειώσω ότι μετά από κάποιες έντονες αντιδράσεις σε αποτελέσματα διαγωνισμών, οι οποίοι επέδρασαν δραστικά στην ιστορικότητα των χώρων, ζητήθηκε να προηγείται μια μορφή διαβούλευσης πριν την κατάρτιση του προγράμματος του διαγωνισμού. Το ΕΤΕΚ, εν τέλει, κατά τη διαμόρφωση των νέων Κανονισμών για τους Αρχιτεκτονικούς Διαγωνισμούς, συμπλήρωσε ότι η Κριτική Επιτροπή, ανάμεσα στα καθήκοντα της, σχολιάζει τα έγγραφα του Διαγωνισμού πριν από την προκήρυξη του. Σε περίπτωση έργου κοινής ωφελείας μεγάλης κλίμακας ή/και σημασίας, η Κριτική Επιτροπή, εάν το κρίνει απαραίτητο, διατηρεί το δικαίωμα της οργάνωσης δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με τον καθορισμό του χαρακτήρα του έργου και του κτηριολογικού του προγράμματος. Όμως, κατά την άποψη μου, θα ήταν ορθότερο μια τέτοια διαβούλευση να προηγηθεί, παρά να αφεθεί στη διακριτική ευχέρεια της Κριτικής Επιτροπής.

Τέλος, θα παραθέσω, ως Παράρτημα ένα κείμενο της ιστορικής εξέλιξης του χώρου της Πλατείας και ειδικότερα της ιστορίας των κατά καιρούς παρεμβάσεων και μετασχηματισμών της. Θεωρώ ότι μια τέτοια καταγραφή συνδράμει ουσιαστικά στην κατανόηση των μετασχηματισμών που οδήγησαν στη διαμόρφωση της υφιστάμενης εικόνας και δομής της και, επιπλέον, καταδεικνύει ότι από πολύ παλιά υπήρχαν παρόμοιοι προβληματισμοί και αντιμετωπίσεις, οι οποίοι εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά χρήσιμοι και επίκαιροι σήμερα.